Parallax, de nieuwe Vrije Marx

We dopen de Vrije Marx om tot Parallax. Hiermee kondigen we een koerswijziging aan. We gaan verder in het onderzoek dat we tot nu toe hebben gedaan, we zetten de deur open voor meerdere schrijvers en meerdere invalshoeken, van fictie tot wetenschap. De blauwdruk van onze redenering blijft grotendeels hetzelfde. Laten we even hernemen welke logica we voorheen vonden en hoe we van daaruit een koerswijziging denken.

Het is intussen honderd jaar geleden dat de oktoberrevolutie plaatsvond. De situatie van emancipatorische politiek is intussen niet meer dezelfde. We kunnen ons vandaag niets anders voorstellen dan de kapitalistische consensus.

Het was na de val van de muur dat Francis Fukuyama het einde van de geschiedenis aankondigde. Het liberale kapitalisme werd in zijn fundament algemeen aanvaard als het minst slechte systeem. De resterende politieke antinomie werd gereduceerd tot de uitlopers van de sociaaldemocraten enerzijds, die pleiten voor de ‘third way’, een kapitalisme met een menselijk gelaat en de neoliberalen anderzijds die, hoewel daar niets nieuws aan is, pleiten voor het doortrekken, zonder compromis, van alle basisfundamenten van het idee van een vrije markt zonder inmenging van de staat.

Paradoxaal genoeg werd het resultaat van de sociale democratie een linkse identiteitspolitiek, gefundeerd op moralisme en individualisering van structureel falen: de klimaatcrisis werd een kwestie van individueel consumptiegedrag waarvoor je je al dan niet schuldig moet voelen – in feite is iedereen schuldig aangezien het altijd “nog een beetje beter kan”, racisme is een kwestie van taal en perceptie van het individu die volledig moet worden geneutraliseerd, wie zelf geen vluchtelingen opvangt mag zich vragen stellen of hij/zij dan wel links genoeg is, enzovoort. Het geheel is niet meer dan de som van de delen, er is slechts lokale en minimale verandering mogelijk, het systeem in zijn totaliteit is onaantastbaar. In principe is de maximale kracht van de sociale democratie nu slechts nog het tegenhouden van de snelheid van sociale afbreuk. Het probleem met deze linkse identiteitspolitiek is uiteraard dat het de kern van links ontkent: namelijk de onderliggende klassenstrijd en de onmogelijkheid van het kapitalisme als systeem om met deze problemen om te gaan.

Racisme blijft een gevolg van de verdeling van het proletariaat, dat tegen elkaar wordt opgezet, maatregelen tegen de klimaatsopwarming staan blijvend winstmaximalisatie in de weg – de sjoemelsoftware in dieselwagens is daar een paradigmatisch voorbeeld van -, hoe we het ook herkaderen, de vluchtelingencrisis blijft een rechtstreeks gevolg van een internationaal beleid waarin het mondiale proletariaat nauwgezet wordt afgescheiden van de (onzichtbare) koepel van de mondiale bourgeois. Wie tot die koepel hoort, is niet altijd zeker. Het is als dusdanig de brandstof voor extreemrechtse politiek die voornamelijk bij de verdwijnende middenklasse populair is geworden. Liberaal linkse slogans als “nee tegen racisme”, “samen voor het klimaat” of “alle vluchtelingen welkom” miskennen de onderliggende klassenstrijd alsof het slechts een kwestie is van perceptie en “verlicht consumeren”.

De tegenpool van de sociale democratie, het neoliberalisme, met zijn angst voor alles wat naar staatsinmenging ruikt, onderdrukte de onmogelijke antinomie in de kern van het kapitalisme door het invoeren van een schuldeconomie – ook hier komt het woord schuld tevoorschijn op de plek van een onmogelijkheid. Op die manier kan de structurele overproductie dan toch verkocht worden aan de consumenten die door hun werkgevers te weinig betaald krijgen om de producten die ze zelf produceren te kopen, wat op zijn beurt dan weer noodzakelijk is voor het behouden en vergroten van het marktaandeel van het bedrijf. Het systematisch verlagen van de productiekosten, zoals lonen, brengt natuurlijk met zich mee dat een grote groep consumenten niet het kapitaal bezit om de door hen zelf geproduceerde waren aan te kopen. Visa-kaarten werden ingevoerd na de crisis in de jaren ‘70, alsook lakse en onmogelijk terug te betalen leningen. Niet enkel op individueel niveau, maar ook op het niveau van staatsschuld geldt dezelfde onmogelijke werking. Het resultaat is dat het staatsschuwe neoliberalisme slechts gered kon worden door de staat zelf. De banken hebben bewezen dat ze de staat volledig in handen hebben. Een land als Giekenland is intussen voor een groot deel in privéhanden terechtgekomen, net wanneer radicaler links op democratische wijze het omgekeerde wilde doen. Socialisme bestaat, maar enkel voor de banken.

We kunnen Walter Benjamin erin volgen wanneer hij stelt dat de opkomst van fascisme een gevolg is van een gefaalde revolutie, de opkomst van extreem rechts wijst op het falen van links. Verschillende sociale rechten in Europa zijn het leven ingeroepen tegen het licht van de dreiging van het Sovjetcommunisme. In de toenmalige kapitalistische wereld zorgde de bedreiging van het communisme voor een sterke onderhandelingspositie van de niet-bourgeois klasse. Na de val van de muur is slechts nog de graduele afbreuk van sociale rechten de politieke drijfveer geworden.

Moeten we daarom terug naar het Sovjetcommunisme? Het Sovjetcommunisme was een regelrechte ramp. We moeten terugblikken, niet enkel op de mislukking, maar op de noodzaak waarop het Sovjetcommunisme een mislukt antwoord was. Slechts door van nul te beginnen kunnen we de hypothese van het communisme opnieuw bevragen. Wat kan dat vandaag zijn, in het komende tijdsperk van automatisering, kunstmatige intelligentie en de gigantische nutteloze klasse die er al dan niet uit zal voortvloeien, digitalisering van intellectueel erfgoed en de mogelijkheden daarvan, een dreigende klimaatcrisis die een ongeziene hertekening van onze landskaarten met zich mee zal brengen? Daaruit ontstaan misschien andere prioriteiten. Dat links daarvoor een nieuw kader moet krijgen, staat als een paal boven water. Heersende impliciete assumpties van links, zoals perceptiemanagement in de vorm van politieke correctheid en lokale burgerinitiatieven, hoe goed bedoeld dan ook, komen te kort om tegemoet te komen aan de destructieve grootmacht van kapitaal.

Wat willen we dan onderzoeken? Binnen de wetenschappen heet parallax het fenomeen dat een object, zoals de maan of een ster, vanuit een bepaalde hoek bekeken, een beeld geeft dat onverzoenbaar is met het beeld van datzelfde object, vanuit een andere hoek, in zijn verhouding tot de achtergrond. Dit houdt in dat een bepaalde positionering een andere geheel kan tegenspreken hoewel beide toch steekhouden. Waarheid is dus altijd partijdig. Zo is, in het licht van de assumpties van het kapitalisme, de vluchteling een indringer, armoede jammer maar noodzakelijk, gratis geneeskunde en verspreiding van intellectueel erfgoed ondenkbaar, het beleid van besparingen onoverkomelijk, privatisering de te begane weg naar vrijheid, sociale rechten een obstakel, periodieke crisis onvermijdelijk, enzovoort. Vanuit een ander blikpunt bekeken, een communistische blikpunt, die een andere ethiek en logica naar voor schuift, zijn deze problemen van een geheel andere aard en misschien niet altijd onoplosbaar. Gratis onderwijs, gezondheidszorg en intellectueel erfgoed zit in de logica vervat, klimaatopwarming kan volgens een strikte regulering worden aangepakt aangezien winstmaximalisatie geen doel meer is, racisme zowel als vluchtelingen zijn een gevolg van een reëel klassenonderscheid dat eerder dan perceptiemanagement moet worden aangepakt, enzovoort. De parallax hierin ligt in de onmogelijkheid de twee blikpunten te verzoenen zoals de sociaaldemocraten hebben bewezen door hun falen. Het is dus een kwestie van keuze. Beide zijn even juist, er is geen ‘hogere instantie’ die zal zeggen wie gelijk heeft, maar beide systemen hebben geheel andere effecten en gevolgen, die we logisch kunnen onderzoeken en anticiperen.

Vandaag lijkt het communistische idee terug besproken te worden. In ons laboratorium nemen we daarom deze ethische keuze voor deze andere logica. We bekennen kleur en zullen gaandeweg zien wat de gevolgen daarvan zullen zijn. Anderzijds is Parallax ook een platform voor vragen en bedenkingen die misschien niet rechtstreeks uit de ondervraging van het communistische idee lijken af te stammen. Veel breder dan slechts een politiek onderzoek trachten we ook de hedendaagse cultuur, (inter-)subjectiviteit, wetenschap en het artistieke veld te problematiseren. Een aantal nieuwe schrijvers hebben zich daarom geëngageerd om mee in het onderzoek te stappen, elk binnen hun eigen particuliere vakgebied en interesse. Op die manier doorbreken we de pseudo-consistentie om de moeilijkheden bloot te leggen die het onderzoek in werkelijkheid kenmerkt.

Indien je zelf graag in de vorm van een eigen artikel of in de vorm van een reactie een bijdrage levert aan ons experiment, stuur dan gerust een voorstel door naar parallax.redactie@gmail.com.

Geef een reactie

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *